Astaga.nl

Tijdlijn Indonesië 1900-1960

Periode 1945

Periode Gebeurtenis
1945 31 apr - Australische landing op Tarakan en de oostkust van Borneo.
  1 mrt - De BPUPKI ('Badan Penyelidik Usaha Persiapan Kemerdekaan Indonesia) wordt opgericht onder voorzitterschap van Dr. Radjiman Wediodiningrat.
  1 juni - Soekarno introduceert zijn Pancasila  (5 beginselen) tijdens een vergadering van de BPUPKI.
1. Geloof in de ene en enige God.
2. Rechtvaardig en beschaafde menselijkheid.
3. Eenheid van bevolking van Indonesië.
4. Democratie geleid door de innerlijke wijsheid.
5. Sociale rechtvaardigheid voor de gehele Indonesische bevolking.
  24 jul - 50.000 mannen en vrouwen melden zich aan voor de bevrijding van Indië.
  6 aug. - Atoombom op Hirosjima
  7 aug - Op Java wordt door de Japanners het laatste "comité van voorbereiding van de onafhankelijkheid" geinstalleerd.
  9 aug - Atoombom op Nagasaki. Soekarno, Hatta en Radjiman worden ontboden naar het hoofdkwartier van Maarschalk Teranchi in Saigong.
Capitulatie van Japan 14 aug. - Capitulatie van Japan.

De capitulatie werd een week lang  door het  lokale Japanse gezag verzwegen. Dit schiep een gezagsvacuüm: in die spanning werd door Soekarno en Hatta  onder dwang van jeugdige Indonesiërs op 17 augustus 1945 de zelfstandigheid uitgeroepen.
Uitroeping Zelfstandigheid 17 aug. - Uitroeping der Republiek Indonesië door Soekarno en Hatta c.s. in Batavia.

Vanuit Nederlands oogpunt gezien, leek Indonesië na 17 augustus 1945 nog steeds Nederlands-Indië, al was het maar omdat er in de regering en Staten-Generaal nog zo over werd gesproken.

Op verzoek van de Nederlandse regering nemen de Britten voorlopig het gezag waar.
Vlagincident in Surabaya 19 sep - Vlagincident in Surabaya. Nederlandse inwoners hijsen op het dak van Hotel Oranje de Nederlandse vlag. De Pemoeda's (jongeren) vatten dit op als een provocatie . Het hotel wordt bestormd, van de neergehaalde vlag wordt de blauwe baan afgescheurd en
opnieuw als roodwitte Indonesische vlag gehesen.
  28 sep - Australische havenarbeiders weigeren Nederlandse schepen te laden met munitie en uitrusting voor Indonesië
  30 sep - Britse troepen, verantwoordelijk voor de bevrijding van Nederlands-Indië landen te Batavia.
  10 okt - De Britten erkennen het Nederlands gezag over Nederlands-Indië
  11 okt - Het eerste Republikeinse kabinet wordt gevormd. Als Minister van Voorlichting treedt op Mr. Amir Sjarifoeddin
  16 okt - Regeringsverklaring in de Tweede Kamer: wel contact met indonesische leiders. Besprekingen met Soekarno zijn onwaardig en onvruchtbaar.

- Eervol ontslag van Jhr. Tjarda van Starkenborgh Stachouwer als Gouverneur -Generaal. Op zijn verzoek, vanwege een verschil van inzicht tussen hem en de regering inzake het Indisch beleid.
  25 okt - Britse troepen landen in Soerabaja. Er volgen hevige gevechten.
Bersiaptijd

Jonge radicale nationalisten (pemoeda’s) richtten hun wrok op Nederland
 Onder de bevolking van Soerabaja ontwikkelt zich een anti-Nederlandse stemming, deels door het optreden van de Nederlanders die er zonder meer van uitgingen van de voortzetting van de vooroorlogse koloniale verhoudingen, deels als reactie op de anti-Republikeinse houding van de meeste Indische-Nedelanders. Een en ander leidde tot gevechten tijdens het vlagincident.

okt ( tot begin 1946) - De bersiaptijd. Gewelddadigheden gecombineerd met moordpartijen gericht tegen Nederlanders, Indo-Europeanen, Chinezen, de voormalige Japanse bezetter, Britse soldaten en de eigen, feodale, bestuurders.
. Revolutionaire jongeren (pemoeda's) grijpen de macht op straat. Vanuit hun hoofdkwartier een voormalige koloniale club, de Simpangclub terroriseren ze de stad. Er ontbrandt een straatoorlog, die aan veel mensen het leven zal kosten. Eén van de doden is de Engelse generaal Mallaby, hij wordt op 30 oktober door een pemoeda van dichtbij neergeschoten.

Op “Bloedige maandag”, 15 oktober  worden 3.300 Nederlandse mannen en jongens uit hun huizen gehaald en weggebracht. Deels naar de Simpangclub, deels direct naar de Werfstraat- en de Boeboetangevangenis.

De moordpartijen worden in de hand gewerkt door de fel propagandistische radiotoespraken van Boeng Tomo (Soetomo), een radicale en fanatieke revolutionaire leider en K'tut Tantri, de Brits-Amerikaanse kunstenares Muriel Pearson met de bijnaam Soerabaja Sue,  van de zender "Radio Pemberontak". Zij roepen openlijk op tot het "uitroeien van alle Belanda's (Nederlanders) en alle Anjing Belanda's (de honden van de Nederlanders), waarmee de Indo-Europeanen worden bedoeld.

De bersiap-terreur vertoonde anarchistische trekken. De pemoeda's in de verschillende delen van het land hadden wel onderling contact, maar hun activiteiten werden niet vanuit een centraal punt geleid. Nu en dan raakten losse strijdgroepen onderling slaags. De toestand werd verder gecompliceerd door het optreden van gewone roversbenden die profiteerden van de algemene crisis. Zo raakten revolutionair geweld en pure criminaliteit met elkaar vermengd.

De Indonesische premier Sjahrir roept op om een einde te maken aan de gewelddadigheden.

Gedurende de Bersiap-periode werden 3500 Nederlanders en Indo-Europeanen vermoord en later geïdentificeerd. Naar schatting 16.000 werden ontvoerd en keerden nooit terug. Deze gebeurtenissen bepaalden mede het negatieve Nederlandse beeld van de Indonesische republiek.

Aan Indonesische zijde vielen tienduizenden doden, aan Japanse circa 1000 en aan Britse 660.
  7 nov - Beginselprogram der Nederlandse regering: "deelgenoot in een Koninkrijk, dat zodanig geconstrueerd is, dat het nationaal zelfrespect van alle daar aan deelnemende volkeren wordt gewaarborgd".
  9 nov - Soekarno wijst de Nederlandse voorstellen af.
De Slag om Soerabaja.
10 nov - Begin van de Slag om Soerabaja.

De Britten weten de Revolutionairen maar met moeite te verdrijven (dit gebeurde binnen drie weken). Soerabaja krijgt de bijnaam "Stad der Helden". Op 10 november wordt ook jaarlijks de dag der helden "Hari Pahlawan" gevierd.