Geschiedenis van Indonesie 1900-1950
| Periode | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1940 Petitie Wihoho |
In februari werd in de Volksraad weer over autonomie gesproken., drie moties
werden aangenomen: van Thamrin, Soetardjo en
Wihoho. Wihoho bepleitte de instelling van een Rijksraad va 4 gelijkwaardige en zelfstandige rijksdelen. Ook stelde hij voor om de Volksraad meer rechten te geven, in ruil voor fysieke steun vanuit de Indonesische bevolking bij de verdediging van Nederlands-Indië tegen mogelijke aanvallen van buiten af. De onderzoekscommissie Visman bepleitte kort daarop de directe belofte om de dominionstatus te realiseren binnen vijf jaar. Ook nu kwam er en negatief advies van de Gouverneur-Generaal. 10 Mei - Nederland door Duitsland bezet. 12 Sep - Aankomst van een Japanse economische delegatie te Batavia. |
| 1941 | 17 Juni - Ned. Indisch-Japanse besprekingen worden afgebroken. De regering besluit tot militaire training van 3500 Indonesiërs. 7 Dec. - Japanse overval op Pearl Harbour. |
| 1941 | 8 Dec. (Ind. tijd) - De Nederlands- Indische regering verklaart de oorlog aan Japan. Nederlandse duikboten vallen het eerst Japanse konvooien in de Stille Zuidzee aan. |
| 1942 | Oprichting van een een Islamitische beweging die later de Darul Islam zal
worden genoemd door Sekarmadji Maridjan Kartosuwirjo . Zij
bestaat uit twee groeperingen, namelijk de Hizbullah en de Sabilillah. 8 Mrt - Japan bezet Nederlands-Indië. De Indonesische bevolking reageerde in eerste instantie positief op de komst der Japanners. Die deden van hun kant erg hun best om de harten te winnen, onder andere om op grote schaal onderwijs te bieden - waarin de Nederlanders altijd erg zuinig waren geweest - en door grote groepen Indonesiërs als ambtenaar aan te stellen. In de loop der tijd groeide er echter een grote aversie tegen de Japanse bezetter vanwege hun agressieve manier van optreden. Een snel verslechterende economie deed de rest: de Japanners raakten hun goodwill snel kwijt. Om mogelijke onrust te voorkomen zochten deze daarom samenwerking met de Indonesische politici. |
| 1942 7e december rede |
7 dec - Rede van H.M. Koningin Wilhelmina over de toekomstige structuur van
het Koninkrijk. In deze rede werd het Koninkrijk der Nederlanden voorgesteld als een deelgenootschap van Nederland, Indonesië, Suriname en Curacao ieder "steunend op eigen kracht, doch met de wil om elkander bij te staan". Deze rede is In Indonesië, praktisch onbekend gebleven. |
| 2 Jan. - Dr. H. J. van Mook benoemd tot Luitenant Gouverneur-Generaal. 10 Jan. - Eerste Japanse landingen op Tarakan. |
|
| De Ondergang van de Imhoff | 18 jan - Een groep geïnterneerde Duitsers wordt met het stoomschip Van Imhoff overgebracht van Sumatra naar Bombay. Na een aanval door een Japanse bommenwerper verlaat de de Nederlandse bemanning het schip in reddingsboten en laat de Duitsers - waaronder Walter Spies de beroemde kunstenaar op Bali - met het schip ten ondergaan. Slechts 65 van de 470 Duitsers overleven deze scheepsramp. |
| 1942 Slag in de Javazee |
28 Feb - Slag in de Javazee. Schout bij nacht Doorman
sneuvelt. 8 Mrt - (Ind. tijd) - Val van Bandung. Capitulatie van het Nederl.-Indische leger (98.000 Nederlanders, Indonesiërs en Australiërs raken krijgsgevangen. Dit betekent het einde van het Nederlandse koloniale gezag in Indië. De onvoorwaardelijke overgave geschiedt te Kalidjati (Bandoeng). De komst van de Japanners betekent het einde van het traditionele Nederlands-Indisch bestuur. |
| 1943 Putera - Romusha's |
9 Mrt - De Putera ('Pusat Tenaga Rakyat') wordt opgericht
met Soekarno als voorzitter. Hierbij worden ook de zogenaamde romusha's
gerecruiteerd, Indonesische arbeiders, die in dienst van het Japanse leger
worden tewerkgesteld, niet alleen in Indonesië maar
ook in andere delen van Zuid-Oost Azië. Soekarno's samenwerking met de Japanners
leidt tot een bekende slogan in zijn toespraken:"Amerika kita setrika, Inggris
kita linggis !" Aanvankelijk ging de werving van romusha's op basis van vrijwilligheid. Soekarno heeft zich daar toen persoonlijk voor ingezet. Later werden deze Keizerlijk arbeiders volkomen willekeurig geronseld onder "werklozen" en afgevoerd.
Veel mannen (militairen, dienstplichtigen en romusha's,
aangevuld met fysiek 'sterke' burgers) werden dwangarbeiders aan de
Birmaspoorweg, de zgn. Dodenspoorlijn tussen Nong Pladuk in
Thailand en Thanbyauzayat in Myanmar (Birma), of aan de Pakan Baroe-spoorweg
tussen Pakan Baroe en Moeara op midden Sumatra. Ook werden de mannen als
dwangarbeider ingezet voor het aanleggen van vliegvelden op Flores, op de
Molukken en het werk in mijnen of andere industrieën in Japan.
Door de Japanners werden 400.000 romusha’s als slaven gebruikt. Daarvan kwam slechts 15 procent weer terug. Er wordt geschat dat er aan de Birmaspoorweg 200.000 omkwamen. Aan de Pakan Baroe-spoorlijn op Sumatra kwamen naast bijna 2500 krijgsgevangenen ongeveer 80.000 romusha's om. De romusha’s arriveerden al in september 1943 om te beginnen met de spoordijk en in mei 1944 werden de krijgsgevangenen aan het werk gezet. |
| Hongersnood in Indië | Meer en meer begon de Indonesische bevolking in de loop van 1944-'45 de
negatieve gevolgen van de Japanse bezetting te ondervinden. De Japanse bezetter
beroofde het land van zijn land- en mijnbouwprodukten (die naar Japan werden
afgevoerd) en men leed in toenemende mate honger. hetzelfde was het geval in de
kampen waarin de Nederlandse gevangenen steeds kleinere rantsoenen kregen.
Hongeroedeem stak de kop op en door de verminderde weerstand stierven steeds
meer gevangenen aan ziektes zoals beri-beri en tyfus. Van de naar schatting zo'n
170.000 kampgevangenen zou uiteindelijk zo'n twintig procent (34.000) de
bezetting niet overleven. Drie miljoen Indonesiërs vonden door uithongering de dood tijdens de Japanse bezetting van Nederlands-Indië in WOII. Lou de DeJong kwam uit op tweeënhalf miljoen doden. Een Japanse wetenschapper, Shiguro Sato, berekende in 1950 dat het er vier miljoen moeten zijn geweest. |
| 1944 Japanse belofte tot onafhankelijkheid De ramp met de Juno Mayo |
7 Sep - In een poging om de onder de Indonesische bevolking toenemende anti-Japan gevoelens in te dammen belooft de Japanse premier Koiso plechtig Indonesië
in de nabije toekomst de onafhankelijkheid te verlenen. Op 1 maart 1945 wordt
die belofte herhaald met de oprichting van de Badan Penyelidik Usaha Persiapan
Kemerdekaan (Studiecommissie ter Voorbereiding van de Onafhankelijkheid). Deze
commissie telt 62 leden, onder wie Soekarno, M. Hatta, M. Yamin. Voorzitter is
Radjiman Wediodiningrat. voor dit forum presenteert Soekarno op 1 juni 1945 voor
de eerste maal de Pancasila. 14 sep - De ramp met de Juno Mayo De Juno Mayo, een slecht onderhouden Japans transportschip voor krijgsgevangenen en (4000) romusha's wordt door geallieerde torpedo’s getroffen. Vele duizenden personen komen hierbij om. Uiteindelijk worden er zo’n 680 krijgsgevangenen gered en zo’n 200 romusha’s. De overlevenden worden na aankomst in Padang (Sumatra) in de plaatselijke gevangenis gegooid. De meesten van hen zullen alsnog om het leven komen tijdens de aanleg van de spoorlijn tussen Moearo en Pakanbaroe. |