Geschiedenis van
Nederlands Indië - Indonesië 1900-1950
| Periode | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1900 |
Invoering landbouwkredietbanken. Doel: bevrijding der landbouwers
van de woekeraars (± 1938 kan het land zichzelf voeden) |
| 1901 Ethische Politiek |
- In de Troonrede erkent de Nederlandse regering haar zedelijke verplichtingen
t.a.v. de Indonesiërs ('ereschuld'). Deze zgn. Ethische Politiek
had als doel de verhoging van de levensstandaard der inheemse bevolking, met als
einddoel haar opvoeding tot zelfbestuur. De term 'ethische politiek' wordt toegeschreven aan de Indo-Europeaan Brooshooft:"Wat ons moet nopen tot plichtsbetrachting tegenover Indië is de beste der menselijke neigingen; het rechtsbewustzijn, het gevoel dat wij den, tegen zijn wil, van ons afhankelijk geworden Javaan het beste moeten geven wat wij voor hem hebben, de edelmoedige drang van den sterkere om den zwakkere rechtvaardig te behandelen." (De ethische koers in de koloniale politiek) Wat waren de gevolgen v.d. 'ethische politiek'? kritisch denken door onderwijs ontstaan nationalisme & partijen hoge kosten NL missionarissen (geloofsverspreiders) toegelaten - Soekarno, (Kusno Sosrodihardjo) wordt op 6 juni in Blitar (Surabaya) geboren als zoon van een Javaanse schoolmeester op een lagere school. Zijn moeder, Ida Ayu Nyoman Rai, was Balinese. |
| 1902 | Minister van Koloniën A.F.W. Idenburg (1861-1935) moet
uitvoering gaan geven aan de ethische politiek. Het laisser faire is afgelopen,
er moet
nu een actief economisch en welvaartsbeleid van de grond komen. Onderwijs,
infrastructuur en landbouw (irrigatieprojecten) staan hoog
op de politieke agenda. Transmigratie naar de buitengewesten moet de
bevolkingsdruk op Java verlichten.~~~ Om redenen van godsdienstvrijheid wordt de
eerder aan restricties gebonden islamitische pelgrimstocht naar Mekka (haji)
vrijgegeven. |
| 1903 | - Invoering van plaatselijk zelfbestuur. - De leiders van het verzet in Atjeh bieden hun onvoorwaardelijke onderwerping aan |
| 1905 | - G-G. van Heutsz onderwerpt, na het einde van de
Atjeh-oorlog ("Atjeh-verklaring") alle Buitengewesten aan het Nederlandse gezag
(korte verklaring). Deze korte verklaring - in navolging van de 'Atjeh-verklaring' - houdt in dat een vorst moet verklaren dat zijn gebied deel uitmaakt van de Nederlandse Staat en dat hij zich dus naar de bevelen van het gouvernement moet schikken. Daarnaast legt hij de gelofte af dat hij op geen enkel wijze betrekkingen zal aanknopen met vreemde mogendheden. - De agrarische productie van de particuliere ondernemingen en van de bevolking van de Buitengewesten wordt steeds belangrijker voor de wereldeconomie. - Japan verslaat Rusland. Dit is een sensationele gebeurtenis die de nationale vrijheidsbewegingen in Azië sterk heeft beïnvloed. |
| 1908-1912 Link: Eerste nationalistische bewegingen |
Eerste nationalistische stromingen. Boedi Oetomo, 'Hoger streven' (1908), de Sarekat Islam (1912), de Muhammadiyah (1912). Naast de overwinning van Japan op de Russen waren een aantal aspecten van de ethische politiek de oorzaak van de bloei van de nationalistische bewegingen: het (westers) onderwijs, de studie van Indonesiërs in Nederland, de bewustwording van de achterstelling, de vorming van politieke partijen en het feit dat het kolonialisme krachten opriep die zich tegen haar keerden. |
| 1912 |  Zij is de eerste partij die zonder omhaal de onafhankelijkheid van Indië eiste. Zie ook de nationelistische Bewegingen in Nederlands-Indië >> |
| 1914 | De eerste Wereldoorlog in Europa (1914-1918). Boedi Oetomo
voert vergeefs actie voor de oprichting van een inheemse militie (actie Indië
Weerbaar). - Hollands-Indische Scholen (HIS) moeten aansluiting geven op het middelbaar onderwijs - 9. mei. Henk Sneevliet sticht samen met Baars and Brandsteder De Indische Sociaal Democratische Vereeniging op Marxistische grondslag die de basis zou vormen voor de latere communistische partij PKI. |
| 1914 | Instelling van de Volksraad met adviserend karakter: 1. De helft van de leden wordt benoemd door de regering, de andere helft door de gewestelijke lokale raden. 22. Zij krijg het recht van petitie, van initiatief en van amendement. Onder haar leden bevinden zich o.a. de nationalistische leiders: Dr. Tjipto Mangunkusumo, H.O.S. Tjokroaminoto, Abdul Muis, Dr. G.S.S.J. Ratulangi, M.H. Thamrin, Wiwoho, Sutardjo Kartohadikusumo, Dr. Radjiman, en Soekardjo Wiryopranoto. |
| 1917 | Draadloos contact Nederland-(Oost)Indië. |
| Installatie van de Volksraad op 8 mei door J.P. van Limburg Stirum. Dit is een adviserend lichaam, dat de kiem van een parlement genoemd kan worden en waarin ook vertegenwoordigers van de nationalistische verenigingen zitting kunnen nemen. De instelling van de Volksraad wekt verwachtingen die niet verwezenlijkt worden. De Nederlandse regering wijst de eis van een Indonesia Merdeka af omdat zij meent dat de Indonesische maatschappij nog niet rijp is voor het parlementair stelsel. |
|
| 1920 | Opening van de Technische Hogeschool te Bandung. 23 mei Semarang- De Indische Sociaal Democratische Vereeniging wordt omgevormd tot een Communistische partij - Perserikatan Komunis di India (later Partai Komunis Indonesia), of P.K.I., de eerste Communistische partij in Azie buiten de Sovjet Unie. - Het 'Indo-Europeesch Verbond' (IEV) wordt opgericht met als doel de sociale, economische en culturele verheffing van Indo's. Ook wil zij de Indo's een (politieke) stem geven. Het IEV heeft onder meer bereikt dat er (kweek-)scholen werden opgericht, dat er een opleiding voor artsen kwam, dat er beter betaald werd, dat er cursussen kwamen. Het IEV kreeg zelfs zetels in de Volksraad. |
| 1922 | Wijziging der Nederlandse grondwet. De naam 'Koloniën' wordt afgeschaft. Art. 1. "Het Koninkrijk der Nederlanden omvat het grondgebied van Nederland, Nederlandsch-Indië, Suriname en Curacao".- |
| 1923 | De Sarekat Islam stapt uit de Volksraad. |
| 1924 | Opening der Rechtshogeschool te Batavia. Oprichting van de Perhimpunan Mahasiswa Indonesia door Mohammad Hatta, Sutan Sjahrir, Sutomo, Ali Sastroamidjojo e.a.. Deze organisatie zal de drijvende kracht worden van de nationalistische beweging in het steven naar onafhankelijkheid. 1 okt - Eerste vliegtocht naar Indië door Thomassen à Thuessink van der Hoop, Van Weerden Poelman en Van den Broeke. De afstand Amsterdam-Batavia, 15.373 km, wordt afgelegd in 127 uur en 16 minuten over 20 vliegdagen met een gemiddelde snelheid van 120,75 km per uur. Aankomst in Batavia op 24 november. |
| 1925 | Uitbreiding der rechten van de Volksraad en de plaatselijke raden, beide thans met een Indonesische meerderheid en grotendeels gepresideerd door Indonesiërs |
| 1926-1928 | Communistische opstanden in West-Java en West-Sumatra (1927)
o.l.v. de PKI. Het koloniale gezag treedt hard op. De PKI wordt verboden. Haar leden, en andere vermeende communisten worden gearresteerd, in hechtenis genomen of zonder enige vorm van proces naar het speciaal voor hen gestichte concentratiekamp Boven Digoel op Nieuw Guinea gedeporteerd. |
| 1927 | Opening van een Medische hogeschool te Batavia. Soekarno grondvest in Bandung de Partai Nasional Indonesia (PNI). |
| 1928 Sumpah Pemuda |
Een kleine groep jonge scholieren en studenten leggen een eed af de zgn "Sumpah Pemuda" tijdens het Tweede Jeugdcongres in Oktober: zij streven één volk, één staat en één taal na. Ondanks de Javaanse meerderheid wordt er gekozen voor het Bahasa Indonesia, een aangepaste versie van het Maleis, als nationale taal. Hiermee wordt de basis gelegd voor de nationale eenheid. |
| 1930 | - Geregelde vliegdienst op Indië. - De wereldcrisis doet ook haar invloed gelden in Indonesië. - Japanse pogingen tot economische penetratie. - december - Soekarno wordt gearresteerd vanwege zijn nationalistische activiteiten voor de rechtbank in Bandung gedaagd. Hij wordt tot 4 jaar gevangenisstraf veroordeeld vanwege een lidmaatschap van een vereniging die het plegen van een staatsgreep voor ogen stond. Tijdens het proces werd hij in de gelegenheid gesteld zich te verdedigen. In zijn pleidooi getiteld Indonesia Menggugat ('Indonesië klaagt aan!') maakte Soekarno ondermeer duidelijk wat zijn visie op de geschiedenis was. Hij zag het verleden als een instrument om het nationale gevoel van het volk te bevorderen. De overgebleven leden ontbinden hierop de PNI en vormen de Partai Indonesia of Partindo. Tegenstanders van de opheffing (o.a. Hatta vormen eind 1933 de Pendidikan Nasional Indonesia of wel de PNI-Baroe (Nieuw onderricht). Voorzitter is Sjoetan Sjahrir. Soekarno zal toen hij weer vrijkwam voor de Partindo kiezen. |
| 1933 Muiterij op de Zeven Provinciën |
- 4 februari. Muiterij op de Zeven Provinciën op de rede van Ulele, Aceh,
ten noordwesten van Sumatra (Kotaraja, Aceh) onder de Europese en Indonesische
bemanning, vanwege de steeds verder gaande salariskortingen. Aan deze muiterij komt op 10 febr. een einde toen een vliegtuigbom - bedoeld om naast het schip in zee te ontploffen - op het schip terechtkomt en 23 muiters daarbij om het leven komen. Achteraf gaf de piloot van het vliegtuig toe de bom bewust op het schip te hebben gegooid. - Hoewel de nationalistische beweging part noch deel had aan deze muiterij, greep de Koloniale Regering deze gebeurtenis aan om haar radicale politieke tegenstanders aan te pakken. Zonder enige vorm van proces worden Soekarno, Hatta, Sjahrir en talrijke anderen gearresteerd en verbannen naar de meest uiteenlopende oorden. |
| 1935 | De NSB-er Mussert bezoekt Nederlands-Indie. Zijn bezoek is
een groot succes. Twee maal wordt hij ontvangen door Gouverneur Generaal B.C. de Jonge in Batavia. De plaatselijke pers schrijft lovend over hem. «In Nederland mochten militairen geen NSB-bijeenkomsten bijwonen, terwijl ambtenaren geen lid van de partij mochten zijn. Overzee was dat wel toegestaan, met als gevolg dat nogal wat Indische militairen grote belangstelling voor de beweging aan de dag legden. De weerslag op Nederland kwam na de oorlog, toen het overgrote deel van de Nederlands-Indiërs noodgedwongen werd gerepatrieerd.» «Hun komst betekende onder meer een aanvulling voor de extreem rechtse gelederen», zegt onderzoeker Jaap van Donselaar, die zijn proefschrift schreef over de extreem rechtse partijvorming in ons land na de Tweede Wereldoorlog. «Rond 1956 was de reactionaire Indische component duidelijk aanwezig in de Nationale Oppositie Unie waarin boer Koekoek zijn debuut maakte. En uit BVD-bronnen weten we dat Raymond Westerling in de jaren vijftig Ambon wilde ‹bevrijden› met hulp van oud-SS'ers.» De Groene 16-02-2002 VOC-jubileum.htm >> |
| 1936 Petitie-Soetardjo |
29 september - Petitie-Soetardjo - een verzoek om grotere autonomie
in Nederlands-Indië - wordt door de Volksraad aangenomen. De regering Colijn in
Den Haag laat dit verzoek 2 jaar lang liggen. Het negatieve antwoord komt pas in
1938. Soetardjo en zijn vier mede-ondertekenaars vertegenwoordigden een groep gematigd nationalistische Volksraadsleden. In de petitie wordt verzocht om een conferentie te beleggen met Nederland en Indië als gelijkwaardige partners, waarbij een plan opgesteld zou moeten worden over de geleidelijke ontwikkeling van Indië - binnen een periode van 10 jaar - tot zelfstandige staat binnen het verband van het Koninkrijk der Nederlanden. Nederlands-Indië zou dan ongeveer dezelfde positie hebben als een dominion in het Britse gemenebest. |
| 1938 | November. De Nederlandse regering verwerpt de Soetardjo-petitie (1936). In Nederland is de politiek echter nog lang niet rijp voor een dergelijk debat. Het verzoek wordt dan ook door Minister Welter van Koloniën afgewezen zonder een constructief tegenvoorstel te doen, ondanks verschillende adviezen om iets positiefs tegenover de afwijzing te stellen. Door deze compromisloze afwijzing verzuimt Nederland een brug te slaan naar de gematigd nationalistische Indonesiërs, die daardoor naar het radicalere nationalisme gedreven zullen worden. |
| 1939 | De Gaboengan Politik Indonesia (Gapi) wordt opgericht als reactie op de afwijzing door de Nederlandse overheid van de Petitie-Soetardjo. Zij vraagt een volwaardig Indonesisch parlement en de vorming van een Indonesische militie. |